Liedboek Online 1.0 – wordt vervolgd

  • 17

Liedboek Online 1.0 – wordt vervolgd

Category : Kerk & nieuwe media

Twintig dagen geleden publiceerde ik een uitgebreide recensie van Liedboek Online 1.0. – het digitale beamerpakket dat hoort bij het Nieuwe Liedboek. Ik sprak daarin mijn teleurstelling uit over de werking daarvan. Mijn teleurstelling kreeg verrassend veel bijval, ook uit onverwachte hoeken.
Alle reacties tezamen geven m.i. een aardige inkijk in de voorlopige receptie van Liedboek Online 1.0.. Op veler verzoek geef ik hieronder een thematische weergave weer van wat volgens mij de kern is van deze reacties. Een poging tot bijdrage aan een voortgaand gesprek:

Zwart-wit
Opmerkelijk veel reacties richten zich op de eenzijdigheid van Liedboek Online. Eenvoudig gezegd: wie een beamer in de kerk heeft hangen, denkt niet meer in bundels maar in losse liederen. Ik betrap mezelf, als predikant, er steeds vaker op dat ik de gemeente aankondig dat we (bijvoorbeeld) ‘Abba Vader’ gaan zingen, in plaats van ‘Liednummer zoveel uit die-en-die-bundel’.

De moeite met de veronderstelde exclusiviteit van het Nieuwe Liedboek en haar digitale variant, lijkt mij vooral te leven bij ambtsdragers in de confessioneel-evangelicale hoek van de kerk. De eerste reacties getuigen ervan, dat zij niet geheel tevreden zijn met keuzes die de redactie van het Liedboek maakte. Bijbelgetrouwe liederen uit bundels als Opwekking, Op Toonhoogte, Psalmen voor Nu en Evangelische Liedbundel zijn immers in de minderheid – terwijl juist van deze muziek goed digitaal materiaal beschikbaar is. Iets soortgelijks geldt t.a.v. de geselecteerde kinderliederen: Elly en Rikkert, Kinderopwekking en Herman Boon haalden de selectie niet.

Deze ambtsdragers, veelal predikanten, worden door het licentiestelsel dat samenstellers en maker van het Nieuwe Liedboek kozen, gedrongen tot een zwart-witte keuze: of alléén het Nieuwe Liedboek of doorgaan met ‘oude’ liedboek(-en) en beameren wat wél past. Men vergete daarbij niet, dat naast de Protestantse Kerk in Nederland ook de Gereformeerde Kerken (Vrijgemaakt) en de Nederlands-Gereformeerde Kerken participeren. Zij behoren volledig tot deze groep en maken dus een grote stem in het geheel uit.
(In een volgende blog hoop ik aandacht te besteden aan de structurele denkfout die m.i. achter deze keuze zit.)

Geen contact met ontwikkelaars
Veel reacties richten zich op de wijze waarop Liedboek BV en ISK tot nu toe in alle toonaarden zwijgen. De helpfunctie van het Liedboek-Online pakket is bijvoorbeeld wel erg summier. Op e-mail wordt nauwelijks inhoudelijk of niet gereageerd. Het Twitteraccount dat bij de presentatie van het Liedboek werd gepresenteerd, is afgelopen weekend in allerijl overgeschreven naar een andere persoon maar nog altijd niet in handen van de ontwikkelaars van Liedboek of Liedboek Online. De Facebook-pagina van het Liedboek omvat een hele serie vragen en klachten, maar daarop is nooit gereageerd. Ook dit account is vrij recent overgeschreven binnen het uitgeversconsortium (blijkens openbare Twitterberichten daarover), maar wordt dus niet actief beheerd.
De discussie wordt overal gevoerd, behalve daar, waar zij thuishoort: aan de tafels van Liedboek BV en ISK.

Speculaties rond verdienmodel en samenwerkingscontructies
Het stilzwijgen van de kant van ontwikkelaars heeft nog een ander negatief bij-effect. Het werkt speculatie in de hand. Meerdere reageerders stellen hardop vragen bij het verdienmodel dat voor Liedboek Online wordt gehanteerd. Men vraagt zich af waaruit nu precies de kosten voor een dergelijke pakket bestaan.
Het artikel waarnaar Liedboek Online in haar helpfunctie verwijst, beantwoordt deze vraag hoofdzakelijk met: componisten en auteurs. Maar zelfs als dat waar is, blijft de vraag waarom Liedboek Online per saldo dúúrder moet zijn dan haar papieren tegenhanger – of vergelijkbare digitale producten in de markt.
Iemand wijst erop, dat de Deense kerk een gratis toegankelijke website heeft waarop al haar Liedboekteksten alsmede MIDI-files met orgel- en pianomuziek staan. Wat kan in Denemarken wel, wat in Nederland niet kan?

Helemaal verwarrend wordt het, als men in ogenschouw neemt dat de Dienstenorganisatie van de PKN op 12 april 2013 een tweet plaatste waarin werd aangekondigd dat het beamerpakket ‘300 euro plus jaarlijkse contributie’ ging kosten (zie hieronder). De synode kwam immers 14 dagen later samen, en startte daar de beproevingsperiode van het Nieuwe Liedboek. Maar pas drie maanden ná die synode (half juli) bleek, dat het eerder gestelde tarief van 300 euro verre van waarheid worden zou. Kende de synode de feiten, als het gaat om het licentiestelsel van Liedboek Online – en de problemen die dat geeft in combinatie met het exclusieve karakter van het Nieuwe Liedboek?

Het algemene beeld is, dat er veel onduidelijkheden zijn: veel vragen, en weinig antwoorden. Het hele Liedboek-project heeft geen echte regisseur. Zou een meer open houding van ISK en Liedboek BV de sympathie voor dit project niet doen toenemen?

Bugs en gebreken
Afgezien van bovengenoemde meer principiële reacties waren er reacties op technisch vlak. Ik som ze eenvoudigweg kort op:
– Geen helpfunctie
– Liederen die uit één vers bestaan, kunnen niet altijd gedownload worden
– Beloofde zoekregisters op p 1608 Liedboek ontbreken nog steeds
– Het auteursregister staat wel online maar is via de liedboek.nl nauwelijks te vinden
– Nergens een plek om drukfouten of digitale fouten te melden
– De gedichten staan er niet bij
– Niet-strofische teksten lopen niet altijd goed in de export
– Typefouten ontdekt; ook niet alles compleet
– Het downloaden in een ZIP-file geeft soms een output in een onhandig bestandsformaat
– Beperking tot 100 verzen per week geeft problemen in weken met meerdere erediensten
– Witrand rond dia’s veel te groot: licentiecode eraf knippen om afbeeldingen te vergroten is illegaal (iemand heeft een programmaatje ontwikkelt dat dit automatisch kan doen; het voldoet echter niet aan de gebruikersvoorwaarden)
– Het liednummer staat altijd in beeld – dat is irrelevante informatie (weinigen hebben een boekje bij zich)
– Het lettertype is niet instelbaar en leest niet in alle kerkzalen even prettig
– Een huisstijl is niet meer toe te passen
– De afbeeldingen zijn niet te downloaden in de juiste beeldbreedte, waardoor iedere afbeelding in bijvoorbeeld Powerpoint handmatig geschaald moet worden

Bugs en gebreken op het vlak van beveiliging zal ik niet publiceren omdat ik dat in strijd vind met mijn persoonlijke en professionele morele waarden.

En o ja, velen vroegen hoe het kon gebeuren dat de eerste versie zo ‘onrijp’ was op de dag van publicatie. Het al eerder aangehaalde rapport van de synodecommissie van rapport noemt nog een saillant detail. Het synode-moderamen beschikte over een CD met alle liederen en inhoudsopgave van het Nieuwe Liedboek! Daarom wekt het des te meer verbazing dat het digitale materiaal op die CD niet op de markt gebracht had kunnen worden op 25 mei. Er was immers toen toch al een CD, dus alles digitaal beschikbaar?
Mede op basis van contacten met leden van het testteam van Liedboek Online lijkt mij dat dat kwam omdat die website ter elfder ure pas uit-ontwikkeld en getest is. Een test-team kreeg precies 48 uur voor een test; deze werd niet in een kerkzaal uitgevoerd maar thuis achter de PC. Wellicht verklaart dat ook de slordigheden in de 1.0.-versie, en het feit dat storende elementen als de grote witrand niet eerder opgevallen zijn.
Laten we dit positief bekijken: wanneer volgende versies van Liedboek Online beter en uitgebreider worden getest, zullen dergelijke kinderziektes veel eerder uit het systeem verwijderd kunnen worden.

Licenties
Reacties rond licenties hebben vooral betrekking op uitzonderingssituaties. Een voorganger zonder gemeente is een redelijk bedrag kwijt aan licenties. Een predikant die wél concordant wil kunnen zoeken maar géén beamer in de eredienst gebruikt, ook. Slechtzienden die de database tijdens de dienst op een tablet willen benaderen, betalen ook het volle tarief of voor de nog te verschijnen grotelettereditie.

Als ik me niet vergis, ontstaan deze vragen inzake de tariefstelling doordat de abonnementsprijs van Liedboek Online zowel de kosten voor databasebeheer als de projectie-licentie omvat. Het is gekoppeld: een predikant die wél iets wel nazoeken maar die niéts projecteert, betaalt tóch voor het projecteren. En een beamercommissie die liever zélf programmatuur ontwikkelt voor het projecteren van teksten, betaalt voor de webdiensten van Liedboek Online terwijl deze nooit ingezien worden.

Alternatieven
De meest-gestelde vraag is ongetwijfeld die naar alternatieven. Voor wie het héle Liedboek digitaal beschikbaar wil hebben, zijn de mogelijkheden overzichtelijk. Het enige, legale antwoord is op dit moment: die zijn er niet (aan de illegale alternatieven kan en wil en zal ik niet ingaan). ISK heeft, samen met de Liedboek BV, al haar licenties onder eigen voorwaarden geregeld. Wie het héle Liedboek wil gebruiken, kan niet om deze licentie heen. Wie er een ander Liedboek naast wil zingen, mag dus twee keer afrekenen. Per saldo heeft ISK daardoor een boete gezet op de praktijk die in veel gemeentes voorkomt: dat er naast het mainstream-Liedboek meer specifieke bundels gebruikt worden.

Er zijn ook nog ándere alternatieven. Gemeenten die het Nieuwe Liedboek slechts ten dele zullen gebruiken, kunnen handig gebruik maken van het feit dat de meerderheid van het materiaal in dat Liedboek ook elders gepubliceerd staat.
Immers: zeer veel in het ‘Nieuwe’ Liedboek is afkomstig uit eerdere bundels die hun eigen licentieregels kennen. Wat er overblijft aan écht ‘nieuwe’ liederen, is relatief gering:  een aantal responsies, keerverzen, cantica en natuurlijk alle gedichten uit het Nieuwe Liedboek. De gemeente die daar zonder kan leven (dat zullen opnieuw vooral confessioneel-evangelicale gemeenten zijn) kunnen ook goed leven met een handige mix van licenties die samen goedkoper en wendbaarder zijn dan de huidige regeling met Liedboek Online.

Kortweg gezegd: het is mogelijk het Nieuwe Liedboek niét ‘in te voeren’ in je plaatselijke gemeente, en er tóch grotendeels uit te zingen. Toegegeven: met zo’n pragmatische gedachtelijn gaat iets van de oecumenisch-samenbindende gedachte achter het Nieuwe Liedboek verloren. Tegelijkertijd vraag ik mij af: hoe oecumenisch-samenbindend is een Liedboek dat 1400 items van totaal verschillende theologische snit bevat eigenlijk? Is oecumene niet méér dan dezelfde fraaie kaft om een Liedboekje?

Wordt
vervolgd…
Technisch gezien is versie 1.0. van Liedboek Online een onrijpe vrucht; financieel gezien een zure vrucht.
Enige hoop gloort er echter aan de horizon nog wel:

  • de klantenservice van Liedboek Online bevestigd mij per e-mail dat intern bij Liedboek BV wordt gesproken en gedacht over wijzigingen in de software of aanpassingen in de tarieven.
  • de technisch ontwikkelaar van Liedboek Online werkt aan  een verbeterde versie van het product
  • de Dienstenorganisatie van de PKN zal het kostenaspect van Liedboek Online en de werking daarvan expliciet op te nemen in de beproevingsprocedure voor plaatselijke gemeenten.

Ondanks mijn twijfels bij Liedboek Online blijf dat mijn hoop: dat de kerkdienst die toekomst hééft in 2013, ook de middelen van 2013 kan gebruiken om toekomst te hóuden. Maar bij die toekomst hoor dan ook, dat de makers van Liedboek en Liedboek Online gaan inzien, dat de tijd van verzuiling met dito eigen gezangenboekjes écht voorbij is.

Deze blog is op 4 september voorzien van een update.
—-

Ds. Arjan Berensen (31) is predikant in Enter, Twente. Hij maakt wekelijks gebruik van de  beamers in de kerk waar hij voor werkt; onder andere ook in Social-media-diensten. Reacties ontvangt hij graag hieronder!
—-


About Author

ds. Arjan Berensen

Predikant van de Witte Kerk in Nieuw-Vennep, onderdeel van de Protestantse Kerk in Nederland. Meer info of contact

17 Comments

jan klamer

24 juli 2015 at 1:06 am

klinkt als dezelfde commerciële domorigheid als het NBG uithaalt met de NBV.

ds. Arjan Berensen

5 januari 2014 at 5:07 pm

Hartelijk dank voor uw reactie.
Het overzicht van R.M. den Hertog vermeldt uitsluitend de eerste regel van ieder lied. De overige verzen zijn – wegens auteursrechten die daarop gelden – niet in te zien of te downloaden. Het is daarmee geen alternatief voor beamteams.

Leave a Reply

AlphaOmega Captcha Classica  –  Enter Security Code
     
 

Website Protected by Spam Master


Predikant in de praktijk